Polish (Poland)Deutsch (DE-CH-AT)English (United Kingdom)
Historia Polskiego Towarzystwa Szkolnego "OŚWIATA" Email
Informacje - Historia


Początki Polskiego Towarzystwa Szkolnego "Oświata" zdaniem niektórych badaczy nauczania polonijnego w Niemczech sięgają końca XIX wieku, kiedy to w roku 1881 z inicjatywy dr Antoniego Chłapowskiego powstało Towarzystwo Szkolne Polaków pod wezwaniem św. Stanisława. Po kilkuletnich zmianach organizacyjnych Towarzystwo to przekształcono w roku 1896 w istniejące do dziś Polskie Towarzystwo Szkolne "Oświata". Berlińska "Oświata" zalicza się więc do najstarszych organizacji polonijnych w Niemczech.
Poważne próby reaktywowania "Oświaty" po przymusowej przerwie, jaką były działania wojenne 1939-1945 nie są znane.
Dopiero na przełomie lat osiemdziesiątych olbrzymia fala emigracji z Polski zrodziła konieczność nauczania języka polskiego na podobną do przedwojennej skalę.

Problemem tym zainteresował berliński Oddział Związku Polaków w Niemczech i przyjęty w roku 1985 do tej organizacji azylant z Polski - Wojciech Soczówka.

Berliński Związek Polaków w Niemczech ze swoim ówczesnym przewodniczącym Zygmuntem Wesołowskim, braćmi Stefanem i Zbigniewem Baczewskim, Haliną Rometzki, Edwardem Dudkiewiczem rozpoczął trudną batalię o reaktywowanie "Oświaty". Wydatną pomoc organizacyjną służył Wydział Konsularny Polskiej Misji Wojskowej w Berlinie Zachodnim z jej ówczesnym szefem mgr Jerzym Zbitowskim. Wojciech Soczówka w lutym 1987 roku zamieszcza w dwóch niemieckich dziennikach ogłoszenie o treści "Polnisches Gimnasium sucht qualifizierte Kräfte". Ogłoszenie to, mimo że było absolutnym blefem i przyniosło jego pomysłodawcy fale krytyki i oskarżeń spełniło jednak ważną misję. Wojciech Soczówka stał się posiadaczem blisko 30 adresów i telefonów potencjalnych pedagogów.

21 kwietnia 1988 roku dochodzi do spotkania ówczesnego Volksbildungsrata dzielnicy Tempelhof Klausa Wowereita (dziś urzędujący burmistrz Berlina), kierownika wydziału Szkolnictwa tejże dzielnicy inspektora Rybackiego, szefa Wydziału Konsularnego Polskiej Misji Wojskowej w Berlinie Zachodnim mgr Jerzego Zbitowskiego i przedstawicieli berlińskiego Oddziału Związku Polaków w Niemczech w osobach: przewodniczącego Zygmunta Wesołowskiego i Wojciecha Soczowki. Delegacja polska wystąpiła o bezpłatne użytkowanie pomieszczeń szkolnych w jednej ze szkół w dzielnicy Tempelhof. W skierowanym do berlińskiego Oddziału Polaków w Niemczech piśmie z dnia 16 sierpnia 1988 Klaus Wowereit wyraża zgodę na korzystanie z pięciu pomieszczeń lekcyjnych w Paul-Simmel Grundschule przy Feliksstr. 26. Szkoła ta znajduje się naprzeciwko polskiego kościoła, a zajęcia miały się odbywać w każdy wtorek i piątek od 15.30 do 17.00.

W kilka dni później w jednym z lokali na Kreutzberg odbyło się kolejne spotkanie formującego się aktywu pedagogicznego przyszłej "Oświaty" poświęcone m. in. zbliżającemu się wkrótce terminowi rozpoczęcia pierwszego roku szkolnego.

W spotkaniu tym oprócz wspomnianej już grupy działaczy Związku Polaków i Wojciecha Soczówki udział wzięły Barbara Krajewska, Joanna Małek oraz Aniela Krzyżaniak-Żabko i Wiesław Żabko. Na zebraniu tym ustalono też formy akcji naboru do pierwszej szkoły poprzez kolportaż ulotek, ogłoszenia w Polskiej Misji Wojskowej, informacje w berlinskich organizacjach polonijnych, ogłoszenia na terenie obozu przejściowego dla przesiedleńców w dzielnicy Marienfelde oraz komunikaty z kościelnej ambony. Związek Polaków w pierwszej wydanej ulotce podał termin rozpoczęcia pierwszych zajęć w dniu 6 września o godz. 15.30. Nikła frekwencja spowodowała konieczność przesunięcia oficjalnej inauguracji zajęć na termin poźniejszy, co nie przeszkodziło, że trzy pierwsze nauczycielki Barbara Krajewska, Joanna Malek oraz Aniela Krzyżaniak-Żabko prowadziły już pierwsze spotkania organizacyjne z przyjeżdzającymi na Tempelhof uczniami.

W dniu 17 września 1988 roku w salce parafialnej polskiego kościoła przy Feliksstraße odbyło się zebranie przedstawicieli organizacji polonijnych, rodziców i przyszłych nauczycieli. Na spotkaniu tym powołano do życia Komitet Organizacyjny przyszłego Polskiego Towarzystwa Szkolnego "Oświata" w składzie:
  • Przewodniczący - Wojciech Soczówka - Związek Polaków
  • Z-ca przewodniczącego - Elżbieta Rasińska - Polski Związek Kulturalny
  • Sekretarz - Barbara Krajewska - Związek Polakow
  • Skarbnik - Wiesław Żabko - niezrzeszony
  • Członek - Maria Szewczyk - Klub Inteligencji Katolickiej
  • Członek - Bożena Mertens - Polski Związek Kulturalny
  • Członek - Joanna Małek - Zjednoczenie Polaków w Berlinie
Opracowanie statutu odradzającej się "Oświaty" powierzono mecenasowi Stefanowi Baczewskiemu członkowi Związku Polaków w Niemczech.
Uroczysta inauguracja pierwszego roku szkolnego odbyła się 11 października 1988 roku.
Odrodzenie szkolnictwa polonijnego w Berlinie Zachodnim wywołało duże zainteresowanie mediów. "Życie Warszawy" z 20 grudnia 1988 roku tak informowało czytelników o historycznym wydarzeniu w życiu berlinskiej Polonii:
"Jak zawsze przyjechały we wtorek po południu z różnych dzielnic Berlina Zachodniego i wszystkie zniknęły w kilku salach lekcyjnych szkoły. Najmłodsze dzieci spiewały za Joanną Małek piosenkę o choince i powtarzały strofy wiersza "Przynoszę wam polskie słowo". Ze starszymi dziećmi Barbara Krajewska i Aniela Krzyżaniak-Żabko prowadziły lekcję języka polskiego i historii. Rodzice oczekujący na zakończenie zajęć pod kierownictwem Lilianny Pacholak zgłębiali tajniki niemieckiej gramatyki." 
Funkcjonowanie pierwszej polonijnej powojennej szkoły utrwaliły w grudniu na taśmie telewizyjnej ekipy ARD i SFB.
W dniu 24.02.1989 roku odbyło się pierwsze Walne Zgromadzenie Członków Polskiego Towarzystwa Szkolnego "Oświata", na którym uchwalono i przyjęto statut organizacji oraz wybrano pierwszy zarząd w składzie:
  • Przewodniczący - Wiesław Żabko
  • Z-ca Przew. - Marianna Drużycka
  • Sekretarz - Wojciech Soczówka
  • Skarbnik - Elżbieta Rusińska
  • Przew. Rady Ped. - Barbara Krajewska
W czerwscu 1989 roku rozdano pierwsze wzorowane na przedwojennym oryginale świadectwa ukończenia roku szkolnego 1988/1989, które otrzymało 22 uczniów. W połowie1989 roku pierwszy Zarząd Polskiego Towarzystwa Szkolnego "Oświata" składa w sądzie berlinskim wymagane dokumenty do formalnego zarejestrowania. Decyzją z dnia 20 października 1989 roku Sąd Grodzki Berlina-Charlottenburg przyjmuje do rejestracji Polskie Towarzystwo Szkolne "Oświata", czym uprawomocnia jego działalność na terenie ówczesnego Berlina Zachodniego.
Reaktywowanie po blisko półwiecznej przerwie działalności Towarzystwa stało się faktem, osiągniętym dzięki wytrwałym działaniom i staraniom członków berlińskiego Oddziału Związku Polaków w Niemczech, Wojciecha Soczówki oraz poświęcenia i zaangażowania pierwszych nauczycieli, którzy decydując się na prace bez jakiejkolwiek finansowej rekompensaty (do 1992 roku) stworzyłi pierwsze podwaliny dla dzisiejszej dużej i prężnie działającej organizacji. Urzędujący zaś dziś burmistrz połączonych już części Berlina Klaus Wowereit stał się cichym bohaterem tych wydarzeń, składając piętnaście lat temu niezwykle ważny dla kilku już pokoleń absolwentów naszych szkół podpis.
Opracował Wiesław Żabko, 2003